"Exploring the future of work & the freelance economy"

‘Fiscale en civiele beoordeling splitsen en webmodule aanpassen’

Hoe moet het verder met de zzp’er op de arbeidsmarkt? Volgens Gerrard Boot, Hoogleraar Arbeidsrecht aan de Universiteit Leiden en rechter bij het gerechtshof Amsterdam, moet er snel ingegrepen worden. Het bij het oude houden is geen optie. Hij stelt voor om de fiscale en civiele beoordeling uit elkaar te trekken. Ook moet de webmodule aangepast worden.

De ene zzp’er is de andere niet. Dat weet Boot, die eerder in opdracht van toenmalig staatssecretaris Wiebes (Financiën) de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelatie (DBA) evalueerde, maar al te goed. “Dat maakt het ook zo ingewikkeld. Het gaat om een hele brede doelgroep. Als er een eenvoudige oplossing was geweest hadden we die allang. De tijden veranderen, er komen steeds meer zelfstandigen bij, ook door de fiscale voordelen. En vroeger was het ondenkbaar dat die hulp van de overheid kregen, maar nu heb je de Tozo.”

Een goede zzp’er kan zichzelf redden en verdient genoeg om ook zijn pensioen en arbeidsongeschiktheidsverzekering te regelen, meent Boot. Bovendien kan een zelfstandige zelf bepalen hoe en wanneer hij zijn werk doet en is er geen gezagsverhouding. Toch komen er steeds meer zelfstandigen bij waarbij dat in de praktijk anders is.

Cassières als zzp’ers

“Toen ik in de commissie zat die de wet DBA evalueerde, lag er bij de belastingdienst een vraag van een supermarktketen. Mogen wij onze caissières als zzp’er inhuren? Iedereen voelt aan; dat is idioot. Er is nul ondernemerschap, het is pure uitbuiting. Maar toch had de Belastingdienst moeite om een antwoord op de vraag te geven.”

Inmiddels is het in Frankrijk zo ver, las Boot vorige maand in Le Monde. “In Frankrijk zijn de caissières van de Monoprix al zzp’ers. Dat sterkt me in mijn overtuiging dat we in Nederland ook die kant opgaan als we niet ingrijpen.”

Boot pleit er voor om de fiscale en civiele beoordeling uit elkaar te trekken. Hij legt uit waarom het voor de Belastingdienst lastig was de vraag van de supermarktketen te beoordelen, terwijl ieder weldenkend mens aan zijn water kon voelen dat caissières gewoon in loondienst horen te werken.

“In 2012 heeft de Hoge Raad bepaald (arrest De Gouden Kooi) dat de manier waarop je civielrechtelijk naar een arbeidsrelatie kijkt, op dezelfde manier moet gebeuren als hoe je er fiscaalrechtelijk naar kijkt. Het lijkt an sich logisch dat je op één manier naar arbeidsrecht aankijkt. Maar het zorgt in de praktijk voor problemen dus naar mijn mening moeten we ervan af.”

De civiele vraag gaat onder meer over de vraag of een werknemer recht heeft op vakantiedagen en ontslagbescherming. “Dat kun je achteraf wel beoordelen door te kijken naar de werkelijke situatie. Is het wel of geen schijnconstructie? Maar als het gaat om de fiscale vraag, dan moet daar op eenvoudige manier direct een antwoord op gegeven kunnen worden. Moet er loonbelasting worden afgedragen en sociale zekerheidspremies? Een bedrijf wil op de eerste dag al weten waar ze aan toe zijn.”

Nederland telde in 2020 volgens het CBS 1,1 miljoen zelfstandigen zonder personeel. Het gaat om mensen die hun hoofdinkomen uit het werk als zzp’ er halen. Een deel daarvan verdient minder dan 22.000 euro en betaalt weinig belasting. Er moet iets gebeuren, meent Boot. “De belastingverschillen tussen zzp’ers en mensen in loondienst zijn te groot. Bovendien brokkelt door het groot aantal zelfstandigen het draagvlak voor cao’s af en doen zelfstandigen vaak weinig aan scholing. Bovendien komen veel zelfstandigen in de problemen in slechte tijden en zijn ze onverzekerd.”

Het probleem volgens hem: de groep met lage tarieven heeft vaak geen keuze. Het is kiezen of delen soms. “Als zij het niet doen, dan gaat de klus naar een ander. Je moet werkgevers dus stimuleren mensen in dienst te nemen.”

Beslissende antwoorden in de webmodule

De webmodule is al een hele verbetering, volgens Boot. Het geeft deels zekerheid: is het groen, oranje of rood. “Ik denk wel dat er aanpassingen nodig zijn. Wat vragen eruit en andere vragen erin. Bovendien mogen sommige antwoorden wat mij betreft beslissend zijn. Als je eenmalig twee uur ergens voor een opdrachtgever werkt is dat volgens de huidige webmodule een aanwijzing voor een opdrachtovereenkomst. Wat mij betreft is er dan geen enkele twijfel. Voor twee uur ga je iemand niet in loondienst nemen.”

Andersom; als exact dezelfde werkzaamheden ook door een werknemer gedaan kunnen worden, dan ziet Boot niet waarom er niet met 100 procent zekerheid sprake is van een arbeidsovereenkomst. “Een hogeschool heeft zes docenten Frans rondlopen. Die hebben bijna allemaal een arbeidscontract. Maar ééntje, die net afgestudeerd is, moet aan de slag als zelfstandige. Dat is toch vreemd, die docent doet precies hetzelfde werk.”

“Nu ruikt zoiets alleen naar schijnzelfstandigheid. Weer even het voorbeeld van die caissières. De supermarkt zei: ik ruik het niet. De caissière mag zelf beslissen wanneer ze komt werken, loopt alle risico’s, we hebben tegen haar gezegd dat ze zich moet verzekeren. Op papier voldoet zo’n supermarkt aan de eisen, maar iedereen weet dat de werkelijkheid anders is. Zo’n supermarktketen, die gebruikt gewoon drogredenen. Daar heb ik niets mee.”

Duidelijkere criteria dan tariefverschillen

Zulke groepen, bijvoorbeeld caissières en maaltijdbezorgers, moet je beschermen, meent Boot. Volgens het nieuwste SER-advies is er mogelijk sprake van een rechtsvermoeden voor loondienst als het tarief lager dan 35 euro is.

“Er is ook zoiets als vrij ondernemerschap, je mag zelf weten voor welk tarief je als zelfstandige wilt werken. Maar een ondergrens zou niet verkeerd zijn, bij 35 euro heb je het al niet echt breed. Maar om rechtsvermoedens te ontkrachten, heb je duidelijkere criteria nodig.”

Hij doet een schot voor de boeg. Kijk naar de omvang van de werkzaamheden. “Als het om een eenmalige klus gaat of wekelijks een paar uur, dan heeft het geen zin een arbeidsovereenkomst te maken. Ik zou zeggen: stel een ondergrens vast van 3 uur per week. Als je boven die uren zit maar onder de 35 euro, dat moet je een contract krijgen, tenzij je kunt aantonen dat je een echte zelfstandige bent.” Nog een criterium dat er hoort te zijn: “Is iemand ingeschreven bij de KvK en draagt hij BTW af?”

Ook is ondernemerschap belangrijk. “Een caissière hoort in loondienst, maar wat als het nu een student is die echt alle vrijheid heeft om te werken wanneer hij wil en als dat ook uit de praktijk blijft? Qua gezag is het geen werknemer. Maar je moet ook kijken naar ondernemerskansen. Die heeft een caissière niet, tenzij ze meer betaald wordt als ze snel werkt.”

Verschuiving in perspectief

Zzp’ers werden eerst door de overheid verwelkomd. Het is nog maar 11 jaar geleden (2010) dat de SER een advies publiceerde waarin zzp’ers werden geprezen vanwege hun ‘waardevolle bijdrage aan de sociaaleconomische dynamiek’. Volgens de SER was er geen reden om veranderingen in het sociale stelsel aan te brengen vanwege de zzp’er.

Inmiddels zijn de tijden fors veranderd. In het nieuwste rapport stelt de SER voor de zelfstandigenaftrek af te bouwen en zzp’ers te verplichten zich tegen arbeidsongeschiktheid te verzekeren.

Boot: “Zzp’ers hebben te veel belastingvoordelen. Niet alleen door de zelfstandigenaftrek maar er zijn ook veel aftrekposten, voor materiaal, werkkamer en computer bijvoorbeeld. En dan hebben ze ook nog arbeidskorting. Alle aftrekposten op elkaar gestapeld is het verschil te groot. Als je een echte zelfstandige bent, heb je die hulp van de Belastingdienst toch helemaal niet nodig. En als je niet kunt rondkomen zonder fiscale voordelen, moet je maar wat anders gaan doen.”

Hypocriet

Als je product of dienst uniek genoeg is, betalen bedrijven je vraagprijs wel, denkt Boot. “Als een zzp’er 50 euro per uur wil en de markt wil maar 25 euro betalen, dan heeft de markt duidelijk geen behoefte aan je dienst. Dan heb je pech. Maar dan moet je geen hulp van de belastingdienst gaan vragen.”

Hij refereert aan de coronacrisis. “Zzp’ers willen niet dat de overheid zich met hen bemoeit. Ze keerden zich tegen een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering. Maar toen door de coronacrisis in maart 2020 hun werk wegviel, omarmden ze die overheid opeens. Help ons! Dat is hypocriet.”

Als maatschappij zullen we bij sommige beroepen moeten beslissen of we die belangrijk genoeg vinden. “Als de thuiszorg alle zelfstandigen in dienst moet nemen, wordt dat duurder ja. Maar dan moet de overheid maar kiezen. Willen we meer geld in de zorg steken. Of willen we dat de gebruikers meer gaan betalen. Dat geldt ook voor cultuur. Vroeger waren alle muziekdocenten in dienst. Toen werd er bezuinigd en werden ze ontslagen om terug te komen als zelfstandige. Dan moet je gewoon meer geld aan ouders vragen voor de muzieklessen en als die dat er niet voor over hebben, dan stopt het gewoon. Maar je moet het niet afwentelen op anderen via belastingvoordelen. Wel snap ik dat niet alles van vandaag op morgen kan veranderen. Bij een nieuw systeem moet je wel een overgangsperiode inbouwen. Maar er moeten aanpassingen komen.”

Lees ook: ‘De webmodule kan blijven, maar moet wel aangepast worden’

Malini Witlox is redacteur ZP & Politiek bij ZiPconomy Bekijk alle berichten van Malini Witlox

8 reacties op dit bericht

  1. Het is een interessant artikel, dank daarvoor. Voor mijn gevoel staan er wel weer de gebruikelijke, in mijn ogen, verkeerde aannames in. Er wordt gesteld ‘er komen steeds meer zelfstandigen bij, ook door de fiscale voordelen.’ Ik ken een heleboel zelfstandigen, maar ik ken er daadwerkelijk geeneen die zelfstandige is geworden vanwege de belastingvoordelen. Volgens mij zijn die zogenaamde voordelen als reden al eerder, ook op deze site, ontkracht. Er wordt ook in dit betoog wederom totaal voorbij gegaan aan de wens der partijen, die van de zelfstandige én de opdrachtgever. Ook uitspraken als ‘dan stopt het gewoon’ over een muziekleraar…. Die moet dan maar vakken gaan vullen, beste hoogleraar?

    Het verhaal van Boot komt mede daardoor op mij over als een baanzekere hoogleraar die vanuit zijn ivoren toren wel even vertelt hoe de praktijk werkt. Jammer dat deze mensen, die enorm ver van de praktijk van ondernemers afstaan, mijns inziens een te grote stem hebben in het bepalen hoe we met een groot, ondernemend en over het algemeen getalenteerd deel van de Nederlandse beroepsbevolking om dienen te gaan.

    Maak nu eens beleid samen mét bewust zelfstandigen in plaats van erover!

    • Ikzelf ken wel een aantal mensen die een bepaalde bedrijfsvorm aanhangen vanwege de fiscale voordelen. Zelf heb ik een BV en geniet deze fiscale voordelen niet, toch word ik ook gezien als de ZZP’er die door de politiek steeds weer over één kam wordt geschoren. Zogenaamd ter bescherming van een bepaalde groep ZZP’ers die tegen een te laag tarief werken. Denk hierbij aan de groep postbezorgers waar dit vooral speelt/speelde. Maar in werkelijkheid aangeslingerd door de belastingdienst omdat deze groep vrijwel geen belasting betaalt. Met een tarief dat 5 tot 6 keer hoger ligt word je toch op dezelfde hoop gegooid. Gevolg is dat ik moeite heb met het vinden van opdrachten omdat mijn klanten het risico niet meer willen lopen om straks afgerekend te worden.

      Overigens; Als u postbezorger zou zijn, dan kent u waarschijnlijk alleen maar mensen die vanwege de fiscale voordelen zelfstandige is geworden. In mijn beleving heeft meneer Boot vooral de groep postbezorgers voor ogen en vergeet in al zijn enthousiasme dat er een grote groep veelal hoogopgeleide ZZP’ers is die nu geraakt worden terwijl de postbezorger vrolijk door bezorgt tegen een veel te laag tarief. Maar voor die groep zijn we bezig met allerlei oplossingen zoals een verplichte AOV.

      De oplossing is heel simpel; Schaf alle fiscale voordelen voor zelfstandigen af, dan lost het probleem vanzelf op. Immers, de voordelen voor de opdrachtgever vallen dan weg. Bij die laatste ligt het echte probleem.

      • Ik begrijp wat je schrijft, voor een groot deel mee eens. Ik heb al meerdere malen bepleit dat het echte probleem aan de onderkant van de markt helemaal niet wordt opgelost, terwijl met name de bewust zelfstandigen (vaak met een BV inderdaad) het meeste last ondervinden van de politieke wanprestaties.

        Het is echter niet helemaal zo simpel op te lossen als je voorstelt, maar het is een prima stap om de groep bewust zelfstandigen, vanaf bijvoorbeeld 35€ per uur, te vrijwaren van dit politieke, marktontwrichtende gedoe. Het gaat echter niet alleen om de fiscale voordelen, ook om rechten van werknemers die opeens in loondienst worden verklaard te zijn. Denk aan doorbetaling bij ziekte, moeilijk afscheid nemen bij disfunctioneren, overtalligheid etc. Dit dient inderdaad beter geregeld te worden voor die groep die het nodig heeft.

        Bedrijven en mensen hebben die flexibiliteit van bewust zelfstandigen nu eenmaal nodig, dat snapt de politiek nog niet helemaal. Gedwongen winkelnering via uitzendbureaus slaat nergens op, dus is het belangrijk dat bewust zelfstandigen eindelijk een eigen fiscale, arbeidsrechtelijke positie krijgen zodat deze groep weer volop aan het werk en ondernemen kan terwijl intussen eindelijk de problemen voor de niet bewust zelfstandigen eindelijk opgelost kunnen worden.

        • Dank voor je reactie Stef. Er zijn genoeg varianten te bedenken waarmee je vanuit een BV constructie om de wetgeving heen kunt werken. Het hangt er een beetje vanaf hoe je e.e.a. tot nu hebt ingericht.

          Ik ben al sinds de jaren 90 zelfstandig en heb voldoende buffer en pensioen opgebouwd in mijn BV. Toch heb ik ook nog een AOV afgesloten omdat het vermogen in de BV niet liquide genoeg is om bij langdurige ziekte van te kunnen bestaan. Juist dat soort zaken kun je niet gemakkelijk even stopzetten. Naarmate je ouder wordt neemt het risico voor de verzekeraar ook toe.

          Het is frustrerend om na meer dan 25 jaar zelfstandig ondernemer te zijn geweest plotseling in loondienst gedwongen te worden. Dit is althans de situatie die ik in mijn huidige netwerk ondervind. Ondertussen vind ik mijn bedrijf wel opnieuw uit en begin ik opnieuw met een andere focus.

          Ik sta er ook niet helemaal alleen voor. Binnen mijn netwerk zijn meerdere vergelijkbare gevallen. Allemaal ondernemers die het ogenschijnlijk nog prima doen, ze dragen netjes hun belastingen af maar hebben geen omzet meer. Dat gaat volgend jaar nog een interessante correctie opleveren.

  2. en weer het bekende geblaat: “Maar toen door de coronacrisis in maart 2020 hun werk wegviel, omarmden ze die overheid opeens. Help ons! Dat is hypocriet.” Corona crisis was een mondiale ramp. De overheid probeerde iedereen te helpen (wel met een discriminatoire uitkomst- NOW vs TOZO, maar dat is een ander verhaal…alhoewel deze man vast en zeker via de NOW gewoon is doorbetaald) vanuit de algemene middelen, voor werknemers als ondernemers en ZZP’ers… Daarvan gebruik maken was vanuit de collectiviteit van gedupeerden kan toch nooit hypocriet zijn? Jammer weer, ook deze wetenschapper diskwalificeert zich…

  3. “Het verhaal van Boot komt mede daardoor op mij over als een baanzekere hoogleraar die vanuit zijn ivoren toren wel even vertelt hoe de praktijk werkt. ” Deze mensen denken ook nog steeds dat schuld hebben belastingvoordelen brengt. De coronacrisis erbij halen slaat ook nergen op (correcte weerlegging @R.van de Hoff). De fiscale voordelen heeft men al flink ingetrokken. Bijv Auto-investeringen (-28%) is al vanaf 2016 voor de ZZPer afgeschaft. Verder dragen de ZZPers eerst 21% BTW en daarna nog een hun loonbelasting af aan de Overheid. Dit is bij een uurloon van 75 euro meer als 50% van het verdiende loon. Sparen mag een ZZPer al bijna niet want na de Banken (negatieve rente) komt ook weer de Overheid (-4% belasting op spaargelden) het geld bij je pakken . Bij vakantie en eventuele ziekte geen inkomsten (AOV is veel te duur als je binnen een paar maanden een uitkering wilt hebben). Daarbij komt dat de inmiddels afbouwende Zelfstandige aftrek erg hoog lijk maar in werkelijkheid netto ome nabij de 3,500 euro netto extra bedraagt. Verder moet je alle gereedschappen zelf betalen en je dient een goede boekhouding te houden (de belastingdienst straft je met een boete zonder pardon bij ieder foutje dat je maakt). Tel dit allemaal op dan moet het duidelijk zijn dat ZZPer zijn een keuze moet zijn… Bovenstaande ellende doe je niet voor je plezier.

  4. We moeten weg blijven van de emotie en terug naar de kern van de zaak, namelijk het voorkomen van uitbuiting. Voor de rest moet iedereen zelf weten hoe hij (m/v) zijn leven inricht. Als een docent een markt ziet in het dichtlopen van de gaten veroorzaakt door marktschaarste, of uitval van collega’s, moet hij als ondernemer hierop zijn business kunnen bouwen. Idem dito in de zorg. Een duidelijke win-win. Als overheid niet aankomen. Als kassières in ZZP worden gedwongen en uitgebuit, ingrijpen. Hiervoor heb je slechts twee criteria nodig: die vrije wil en een minimum tarief dat minstens gelijkwaardig is dan van een vastdienstverbander. Die € 35,- lijkt mij een prima begin.
    Kortom, het is hier zaak om focus te houden op het probleem van uitbuiting. Gooi het begrip schijnzelfstandigheid overboord. Dat woord is inmiddels zo politiek verontreinigd, dat het onbruikbaar is geworden.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *